De wezenlijkheid van AI

De vraag

De omgang via computers met AI (kunstmatige intelligentie) kan soms heel persoonlijk lijken: vriendelijk, behulpzaam, geïnteresseerd, verleidend en soms ook wel verslavend. We weten dat we niet met een mens communiceren, maar toch kan het gevoel sterk zijn dat we met een wezen te maken hebben. Wat zou dat voor een wezen kunnen zijn?

Uitgangspunt

We gaan uit van mededelingen en gezichtspunten van Rudolf Steiner en Rob Gruben [1,2]. In oorsprong is alles wezenlijk. Dit zal hier verder worden ontwikkeld in een richting die niet direct terug te vinden is bij deze beide auteurs. Het is een aftasten dat door ervaringen moet worden gecorrigeerd of bevestigd.

Alles is wezenlijk

Als alles wezenlijk is, is ieder wezen ontstaan als een schepping van andere wezens. Ieder van deze is een afgeronde entiteit met een binnenkant en een buitenkant. De buitenkant kan door andere wezens worden waargenomen. De binnenkant neemt waar wat er buiten is, voor zover daar zintuigen voor beschikbaar zijn, en verandert daarbij zichzelf. Wezens veranderen de buitenwereld door iets van wat in hen leeft af te zonderen en buiten zich te plaatsen. Dit is een scheppingsdaad die niet alleen die buitenwereld wijzigt maar ook weer de binnenwereld.

De natuur en de cultuur

Met natuur wordt hier de fysieke wereld buiten de mens bedoeld waar hij nog niet heeft ingegrepen. Het zijn de dieren, de planten, de landschappen zoals die vanuit de schepping zijn ontstaan. Hieraan is vanuit de etherwereld gewerkt, waarbij ook in deze wereld zelf wezens zijn ontstaan die samenhangen met bepaalde fysieke scheppingen. De gnomen, de sylfen, de elfen en de vuurwezens zijn voorbeelden van etherwezens die zich verbonden voelen met het plantenrijk. Dergelijke natuurwezens zien het als hun taak om de natuur te verzorgen.

De mensen brengen in de natuur veranderingen aan. Wij kappen en planten bomen, leggen parken aan, creëren landerijen. Rob Gruben geeft aan dat dit soms ogenschijnlijk ons eigen initiatief is, maar dat wij, onbewust, geïnspireerd kunnen zijn door natuurwezens die zich met het betreffende gebied hebben verbonden. Daarnaast worden ook wegen aangelegd en huizen gebouwd die zich voor een deel aan de natuur onttrekken. Om dit te realiseren is ook behoefte aan voertuigen en gereedschappen. Met onze zielenkrachten, denken, voelen en willen, voegen wij de benodigde nieuwe scheppingen toe aan de fysieke wereld.

Tussen de ziel, waarin plannen worden geboren, en de fysieke wereld bevindt zich de etherwereld. Van hier uit worden vormkrachten benut om wat er in ons leeft buiten ons te realiseren. Hierbij ontstaan nieuwe etherwezens die verbonden zijn met zowel hun oorsprong, de mensen met hun plannen, als met wat er tot stand gebracht is, bijvoorbeeld een huis.

Een voorbeeld van zo’n wezen is de huisgeest, die door sommigen als reëel kan worden ervaren. De meeste mensen kunnen bij een gebouw toch wel een goed dan wel een onaangenaam gevoel hebben. Deze wijze waarop een gebouw wordt bewoond of gebruikt kan van invloed zijn op dit gevoel. De huisgeest ontwikkelt zich hierdoor en kan zelf bewoners, in de regel onbewust, aanzetten om het huis te verzorgen. De wezens in de etherwereld helpen ons, maar worden ook veranderd door wat wij vervolgens in de fysieke wereld plannen, beleven en doen. Deze wezens, die uit de menselijke activiteit ontstaan of worden gevormd, noemt Rob Gruben cultuurwezens.

Elementalen en elementaren

De cultuurwezens kunnen samenwerken of ontstaan zijn uit de natuurwezens. Een voorbeeld is een natuurwezen dat verbonden is geweest met een boom en daarna met het hout dat is benut voor de bouw van een huis. Hieraan is dus het menselijk denken toegevoegd. Dit denken is bij vrijwel alles wat we maken essentieel. Een gedachte die tot rijpheid komt kan in woord of geschrift worden gecommuniceerd voordat er een realiseerbaar plan is ontstaan. Zo’n gedachte begint te leven en is in feite een creatie in de etherwereld. Deze uit het denken gecreëerde etherwezens worden elementalen genoemd en worden onderscheiden van de elementaren die ontstaan bij een schepping in de vrije natuur.

De elementaren en elementalen kunnen worden gezien als de basis elementenwezens. Zij zijn ontstaan in de etherwereld bij scheppingen vanuit de natuur, respectievelijk vanuit het menselijk denken. De hiervoor genoemde natuur- en cultuurwezens omvatten ook grotere organismen waarin vele van deze elementenwezens samenwerken. De elementaren bevinden zich het dichts bij de fysieke wereld en zijn nieuwsgierig naar menselijke activiteiten in deze wereld. Zij kunnen deze via het etherlichaam van de mens inspireren.

De elementalen worden voortgebracht door het menselijk denken en zoeken een fysieke realisatie. Deze kan worden geboden door de werkingen van de elementaren. Het bestaan van elementalen wordt ondersteund doordat gedachten die tot begrippen leiden, tussen mensen kunnen leven en zich geleidelijk verder kunnen ontwikkelen. Het vrijwel gelijktijdig ontstaan van uitvindingen of gedachten constructies soms leidend tot fysieke realisaties als de boekdrukkunst duidt hier ook op. Het morfisch veld zoals bestudeerd door Sheldrake [3] wijst in dezelfde richting.

Machines

Het komt regelmatig voor dat mensen gehecht raken aan specifieke voorwerpen: gereedschap, een schilderij, een fiets of een auto. Een regelmatig terugkerend verhaal is het stilstaan van een horloge bij het overlijden van de eigenaar. Bekend is ook dat een oude auto bijna behandeld wordt als een oude vriend en zo wordt toegesproken. We kunnen ons voorstellen dat er hier een elementenwezen mee verbonden is. Het is een samenwerking van de elementalen die ontstaan zijn bij het ontwerp en de fabricage. De eigenaar / gebruiker heeft er jarenlang voor gezorgd. Hij en het “autowezen” zijn naar elkaar toegegroeid. Op zekere dag in de winter start de auto nauwelijks. De start motor komt met moeite rond maar het lukt niet om de benzine motor te activeren. De eigenaar stopt even met zijn pogingen, haalt adem, verplaatst de choke iets (het is echt een oude auto), en draait opnieuw het startsleuteltje om terwijl hij voorzichtig een beetje gas geeft. Ineens start de auto, hoe kan dat?

Het is in strijd met de wetten van de fysica dat een etherwezen daadwerkelijk in het mechanisme heeft ingegrepen. Iets acceptabeler is voor sommigen dat hij zijn verbintenis met het etherlichaam van de eigenaar benut en vandaar uit zowel zijn mentale instelling als zijn fysieke acties zodanig beïnvloedt dat het starten tot succes leidt. We kunnen ons dan voorstellen dat het auto etherwezen zowel weet waar de motoren behoefte aan hebben, omdat het kan samenwerken met de elementalen ontstaan bij het ontwerp van de auto, als hoe het etherlichaam van de eigenaar moet worden bespeeld. Voor een materialistische denker is dit moeilijk verteerbaar. Voor wie het gebeuren meerdere keren heeft meegemaakt wordt het beschrevene langzamerhand denkbaar.

Hoe is het auto etherwezen tot stand gekomen? Er is op vele niveaus over nagedacht: de carrosserie, de stoelen, de wielen, de motor. Ieder bestaat weer uit onderdelen, die ieder gemaakt kunnen zijn van verschillende materialen. Bij ieder besluit, bij iedere vergadering, zijn er elementalen gevormd of verder ontwikkeld. Bij iedere fysieke actie kunnen er elementalen, samenhangend met begrippen, verbonden worden met elementaren, samenhangend met de fysieke wereld. Dit kan leiden tot creaties die zeer algemeen bruikbaar zijn, zoals bouten en moeren, of rubber, of glas. Soms is het specifiek voor auto’s, soms voor een merk of type. Een enkele keer kan een eigenaar een eigen uniek element aanbrengen bijvoorbeeld een stuur of een stoel. In het gebruik echter zal hij langzaam adapteren aan de auto en zullen zijn etherische vermogens en het auto etherwezen steeds dichter bij elkaar komen. De eigenaar zal als chauffeur beter op onverwachte situaties reageren, eerder dan een andere chauffeur die niet deze maar wel een soortgelijke auto gewend is.

Computers

In tegenstelling tot auto’s, en vooral tot de wat oudere auto’s, hebben de meeste gebruikers van een computer nauwelijks iets met het fysiek van de machine te maken. Soms is hij zelfs zo afgesloten dat de binnenkant ontoegankelijk is. De communicatie gebeurt via een toetsenbord, muis en scherm. Soms ook via een microfoon en speakers. Met de elementenwezens die het functioneren van de computer verzorgen heeft de gebruiker alleen contact via digitale elektronica. Het is vrijwel onmogelijk dat de elementalen die bij het gebruik van de computer worden gecreëerd zich verbinden met deze elementenwezens. Met de grootst mogelijke zorgvuldigheid zijn computers zo ontworpen dat er twee gescheiden werelden ontstaan: hardware en software. Met deze laatste heeft de gebruiker te maken, maar deze heeft geen fysieke componenten en is dus volledig het domein van de elementalen.

De software is het resultaat van vele programmeurs die deze in perioden van tientallen jaren op vele plekken van de wereld hebben gerealiseerd. Het is daarbij een mensheidsproduct. De gebruiker voegt hier zijn eigen elementalen aan toe. Soms maakt hij ook software. Vaak alleen teksten, beelden en andere data, maar ook digitaal. Hoewel fysiek opgeslagen, is dit eigenlijk allemaal niet fysiek en dus vooral het resultaat van denkarbeid en dus tot nieuwe of veranderingen van elementalen.

De computers accentueren het ontstaan van een derde rijk, naast natuur en cultuur. Er is een domein ontstaan dat geheel los staat van de natuur. Hier wordt in de etherwereld gewerkt en gecreëerd zonder een directe verbinding met de fysieke wereld. Rudolf Steiner noemt dit de ondernatuur. Het is mogelijk gemaakt door het gebruik van mineralen als metalen en silicium, geheel geïsoleerd van de organische natuur.

Kunstmatige intelligentie

De computers, oorspronkelijk ontwikkeld als personal computers, werden verbonden door het internet en vormen nu de persoonlijke toegangspoort tot een wereldwijd netwerk. De datacentra die daar ook deel van zijn gaan uitmaken bieden de menselijke intelligentie de mogelijkheid om gebruik te maken van niet alleen de opgeslagen waarnemingen van kunstmatige sensoren, maar ook van de resultaten van menselijke creativiteit. We kunnen ons afvragen of, en zo ja wanneer, op basis van de geestelijke menselijke vermogens als imaginatie, inspiratie en intuïtie de nieuw gecreëerde elementalen zich kunnen verbinden met de elementenwezens die ontstaan zijn bij de creatie van de opgeslagen data. Een vraag hierbij is nog wat de etherische component is van de automatische waarneming van een natuurverschijnsel d.m.v. een kunstmatige sensor.

In zijn totaliteit biedt het internet aan de gebruiker van AI de mogelijkheid naar eigen inzicht iets nieuws te maken. De opdrachten die hij geeft en de vragen die hij stelt leiden tot een scheppingsdaad met als basis de resultaten van eerder opgeslagen menselijke activiteiten. Dit is anders dan de mens die over de aarde loopt en tot iets nieuws komt. De natuur is vervangen door de data. De mogelijkheden tot schepping zijn afhankelijk van de software. De AI software pakketten stellen hier momenteel geen andere beperkingen aan dan de mechanische logica van de computer, gebaseerd op de Turing machine. De recente mogelijkheden van generatieve AI zijn fascinerend en verslavend. Een techniek als vibe coding, software ontwikkeling op basis van een natuurlijke taal, maakt het voor ieder mogelijk zelf nieuwe AI gebaseerde gereedschappen te maken.

De gereedschapskist die AI biedt staat los van de fysieke wereld. Het gaat om begrippen, beelden en geluiden die niet meer fysiek zijn, maar wel als tekst, foto, spraak of muziek kunnen worden afgebeeld. De verbintenis met de fysieke natuur is verdwenen. We kunnen proberen deze verloren relatie met de kosmische oorsprong van de schepping er weer in te brengen door gebruik te maken van het bewustzijn. De elementalen die we hierbij scheppen moeten we daartoe verbinden met de geestelijke wereld. In principe heeft de mens daar toegang toe. In eerste instantie via zijn bewustzijn, moraliteit en liefdekrachten.

Discussie

Met de via het internet gekoppelde computers is een wereldwijd netwerk ontstaan dat los staat van onze natuurlijke oorsprong. Het is gebaseerd op elementen wezens die geen verbintenis meer hebben met de natuur wezens. In zijn totaliteit gedraagt dit netwerk zich als een wezenlijkheid. Het biedt ons een toegankelijke entree tot bijna alles wat wij in geschrift, beeld en geluid hebben opgeslagen. Om commerciële redenen is deze toegang zo geconstrueerd dat deze ons vasthoudt en verleidt. Zoektochten kunnen ons op een dwaalspoor brengen omdat statistische samenhangen verschillen van menselijk redeneren.

Het netwerk is echter volledig gebaseerd op de menselijke scheppingsactiviteit waarvan de etherische component de elementalen zijn. Deze zijn door de mensheid zelf tot grotere eenheden als internetprotocollen, computertalen, en AI verenigd tot een groot organisme. De natuurlijke oorsprong is verloren gegaan. De elementalen hebben in deze mechanische constructie geen vrij spel en moeten de geprogrammeerde logica regels volgen. Er zijn echter wel degelijk enkele openingen:

  1. De databestanden worden door mensen gevuld. Hierbij kunnen nieuwe menselijke inzichten worden gedocumenteerd en daardoor door anderen worden gevonden. Daardoor kunnen nieuwe begrippen en inzichten binnensluipen die gebaseerd zijn op hogere, geestelijke, menselijke vermogens.
  2. Een bijzonder geval is de prompt, de vraag die een menselijke gebruiker stelt. Deze kan vrij worden geformuleerd en stuurt het zoekmechanisme van het netwerk. Een geïnspireerde gebruiker kan daardoor via de juiste vraag een antwoord vinden dat hem vanuit een geestelijk gezichtspunt verder helpt. Dit is te vergelijken met iemand die mediteert over een wezenlijk probleem en vervolgens een willekeurig boek uit zijn boekenkast pakt en dit op een willekeurige pagina openslaat. Er zijn mensen die deze techniek bij bijzondere gelegenheden toepassen.
  3. Het netwerk is niet volledig star. Er vallen computers uit, schakelstations behoeven onderhoud, niet alle databases zijn altijd beschikbaar. Dezelfde vraag of opdracht krijgt daardoor op verschillende momenten gesteld verschillende antwoorden. Bovendien zijn er nu al tientallen toolboxen in het netwerk waar de gebruiker uit kan kiezen. Net als in het vorige punt kan hij intuïtief gestuurd worden door zijn eigen etherische vermogens.

Doordat het netwerk voortdurend verandert door gebruikers kunnen we het proberen te begrijpen als een wereld omvattend etherisch organisme. Een dergelijk organisme kan beïnvloedt worden door de elementalen die door een mens zijn gecreëerd bij zijn denken en begripsvorming. Willen wij AI niet aan zijn lot in de ondernatuur overlaten dan kunnen we op basis van ons potentiële contact met de bovennatuur middelen te ontwikkelen om het met de natuurlijke menselijke ontwikkeling te verzoenen. Bewustzijn, moraliteit en liefde zijn essentieel om de ondernatuur weer met de bovennatuur te verbinden.

[1] Rob Gruben, Elementaren en elementalen, natuurwezens en cultuurwezens, Nearchus, 2024.

[2] Rob Gruben, Maatschappelijke problemen door spirituele onwetendheid, Nearchus, 2026.

[3] Rupert Sheldrake,The Presence of the Past: morphic resonance and the habits of nature, New York: Times Books, 1988.

Scroll naar boven